دو بازنده پشت میز مذاکره؟
دکتر مازیار میر، محقق و پژوهشگر، در گفت‌وگویی با سفارت خبر درباره عملکرد تیم‌های مذاکره‌کننده و تجربه مذاکرات ایران اظهار کرد: مذاکره قرار است راهی برای کاهش تنش و تأمین منافع ملی باشد؛ اما اگر گفت‌وگو بدون پشتوانه راهبردی، ضمانت اجرایی و گزینه‌های جایگزین پیش برود، ممکن است به‌جای حل بحران، زمینه‌ساز بحران‌های بعدی شود.
وی افزود: پرسش اینجاست که آیا برخی مذاکرات، پیش از آغاز، به‌دلیل ضعف در طراحی و محاسبه، نتیجه را به طرف مقابل واگذار کرده بودند؟
میر تصریح کرد: «ما مذاکره را خیلی قبل از شروع باخته بودیم و هر دو بزرگوار به‌خوبی از این مهم مطلع بودند؛ زمانی که نتوانستیم هماهنگی لازم با میدان و… داشته باشیم.»
این محقق و پژوهشگر که خود را یکی از سخت‌ترین منتقدان عملکرد تیم‌های مذاکره‌کننده، به‌ویژه عباس عراقچی و جواد ظریف، می‌داند، ادامه داد: اتکای بیش از اندازه به توافق سیاسی و امید به تغییر رفتار طرف مقابل، بدون تضمین‌های پایدار، یکدست شدن داخل و عدم پشتیبانی میدان، از آسیب‌پذیری‌های اصلی دیپلماسی ایران بوده است.
وی افزود: در نگاه آنان، توافقی که با تغییر دولت‌ها یا محاسبات سیاسی طرف مقابل به‌سادگی کنار گذاشته شود، نمی‌تواند امنیت و منافع بلندمدت کشور را تضمین کند.
میر در ادامه با اشاره به دیدگاه مدافعان دیپلماسی گفت: در مقابل، مدافعان دیپلماسی استدلال می‌کنند که مذاکره، حتی اگر به توافقی پایدار نرسد، می‌تواند از انزوای بیشتر و تشدید فوری تنش جلوگیری کند. بااین‌حال، تجربه نشان داده است که گفت‌وگو به‌تنهایی کافی نیست؛ قدرت چانه‌زنی، شناخت دقیق طرف مقابل و آمادگی برای سناریوهای شکست نیز ضروری است.
وی تأکید کرد: «سایه جنگ را نمی‌توان فقط به فرد یا یک دوره نسبت داد. اما هر دیپلماسی بدون پشتوانه و هر تصمیم بدون ارزیابی پیامدها، می‌تواند هزینه‌های سنگینی برای کشور و مردم داشته باشد.»
میر در بخش دیگری از سخنان خود با انتقاد شدید از فاصله میان تصمیم‌گیران و مردم گفت: «امروز من و شما داریم این هزینه را به سختی و با درد پرداخت می‌کنیم؛ چون ظریف و عراقچی، یخچال خانه‌هایشان و حساب‌های بانکی‌شان و حتی پوشش بیمه‌شان لبریز است و راننده و خودرو، از صدقه سفره انقلاب، دم در منزل‌هایشان دارد بوق می‌زند.»
این پژوهشگر در پایان تأکید کرد: مسئله اصلی فقط مذاکره کردن یا نکردن نیست؛ مسئله، طراحی مذاکره، شناخت طرف مقابل، برخورداری از پشتوانه داخلی و میدانی، داشتن تضمین‌های واقعی و مهم‌تر از همه، آمادگی برای زمانی است که مذاکره به نتیجه مطلوب نرسد.
دکتر مازیار میر
محقق و پژوهشگر
